12/5/2006
Hayy bin Yakzan - 1
"Hayy Bin Yakzan" İbn-i Tufeyl' in felsefi romanının adı.1106 yılında Gırnata'da doğan İbn-i Tufeyl İslam düşünce tarihinde İşraki bir filozof olarak kabul edilir. "Diri oğlu Uyanık" anlamına gelen "Hayy bin Yakzan" ıssız bir adada tek başına büyüyen Hayy' ın kendi kişisel tecrübeleriyle Hakikat'i arama çabasının kelimelere dökülmüş halidir. Hayy , tabiatla baş başa, tüm dış etkilerden her türlü insani ve İlahi öğretiden uzak biçimde çevresine bakarak, Hakikat’in bilgisini ve varlığın sırrını keşfeder.İbn-i Tufeyl bu eseri yazmasına sebep olarak “ İslam felsefesi önderlerinden İbn-i Sina’ nın Hikmeti Meşriki adlı eserinde dile getirdiği bazı sırların açıklanmasının kendisinden istenmesini” gösterir ve şöyle der :
İstediğin bilgileri Hayy bin Yakzan adını verdiğim bir hikaye aracılığı ile iletmeye çalışacağım.İbn-i Sina’nın insanları yola getirmek için isteklendiren, özendiren, akıl ve zeka sahiplerine ibret veren Hayy bin Yakzan ile Salaman ve Absal adlı mesellerinden ilham alarak kurduğum bu hikayeyi iyi izlersen Yakzan oğlu Hayy ile birlikte istediğin gerçeklere ulaşabilirsin
İbn-i Tufeyl romanında üç karakteri üç bilgi türü ile eşleştirir. Issız bir adada Hakikat’i arayan Hayy filozofu, Absal sufiyi Salaman’da dini kurallara bağlı alim şeklinde temsil edilir. Ama her üç bilgi türü de yani felsefe, tasavvuf ve şeriat aynı ezeli Hakikatin farklı tezahürleridir.İnsani melekelerin her fertte farklı olması, anlama ve kavrayış düzeylerinin ve bu düzeyler nedeni ile ifade biçimlerinin değişik olması birden çok Hakikat olduğunu anlamına gelmez. Aksine varlıktaki birlik ilkesi gereğince Hakikat’e farklı farklı yollardan ulaşılabileceği gerçeğini teyid eder. Ve evrensel düzeyde zengin bir çoğulculuk sunarak her bilgi seviyesindeki insana, kendi yeteneğine uygun yolu seçmesine olanak tanır.
Hayy bin Yakzan 14. yy. dan itibaren dünyanın belli başlı hemen bütün dillerine çevrilmiştir. Hem felsefi içeriği hem de anlatı-roman biçimiyle Batı düşüncesini derinden etkilemiştir. Robinson Crusoe’ ye ilham kaynağı olan, Defoe, Bacon, Spinoza ve More gibi pek çok düşünür ve sanatçı üzerinde etkili olan Hayy bin Yakzan’ı okumak ve Batı düşüncesindeki etkilerini incelemek isteyenler “Ruhun uyanışı Hayy bin Yakzan” adlı kitaba bakabilirler.
Ben kısaca Hayy bin Yakzan ’ın olağanüstü tecrübesinden bahsetmek istiyorum. İbn-i Tufeyl romanına bugünde hala tartışılan, insanın dünyada nasıl varolduğu ile ilgili iki varsayımı tartışmaya açarak başlar. Bunlardan birincisine göre Hayy, Hint adalarından birisinde birtakım doğal sebeplerin etkisiyle maddenin etkileşiminden, anasız babasız , bugün “Evrim teorisi” olarakta bilinen naturalist bir türeme ile meydana gelmiştir. İkinci varsayımda geleneksel öğretilerde yeralan bir ana-babadan (Adem-Havva) dünyaya geliş hikayesine dayanır. Her iki varsayımı da dillendiren İbn-i Tufeyl’in, açık bir görüş bildirmese de ileriki aşamalarda yaptığı atıflardan ikinci varsayımı tercih ettiği anlaşılmaktadır.
Bu olağanüstü tecrübenin devamını da ikinci yazıya bırakalım.
Yazının devamı için buraya tıklayınız.
Konu: Müzmin Bey,
Evet maalesef bildiğiniz Daniel Defoe' dan bahsediyorum. Maalesef diyorum çünki sizinde tahmin edeceğiniz gibi Defoe' nin Robinson Crusoe' ndan başka bir şeyini de tanımıyorum.Bahsettiğiniz herzeleri işlemiş olması kötü tabi ama bu 15. yy da çok popüler olan Hayy bin Yakzan'dan ilham almadığı anlamına gelmez. :-) Hayy bin Yakzan dünyadaki ilk felsefi romandır.Kategorik olarak etkilemiş olabilir.Gerçi Robinson Crusoe'nın daha sonra suyu çıkartılıp "çocuk kitapları" seviyesine indirilmiştir ama yinede Robinson Crusoe birçoklarınca modern İngiliz romanının başlangıcı olarak görülür.
Yani buradaki ilham farklı anlaşılmasın. Birebir aynı olacak değil elbet..Issız ada ve insanın mücadelesi bakımından olmuş olabilir.Şöyle bakın meseleye, Descartes'te Gazaliden etkilenmiştir ama avrupanın çatısına kartezyen felsefeyi çakmıştır.Nerede Gazali nerede kartezyen düşünce ? Etkide bulunduğu diğer isimlerde gözönüne alındığında bu söylediğim daha iyi anlaşılabilir.Yani sizin Daniel'in saçmalıklarından da sorumlu değiliz :-) :-)
Bu arada yazıya eklemeyi atladığım YKY dan çıkan başka bir Hayy bin Yakzan kitabı için buraya bakabilirsiniz:
http://www.ykykultur.com.tr/kitap/kitap.asp?id=1016
S.öztürk
Düzenleyen GELENEK gün: 13/5/2006 saat: 09:32
Bağlantı »
Konu: Duzeltme
"Allahin her ibadethanesine Seytan da bir mescit yapar. Dikkatle bakildiginda bu mescidin cemaatinin daha cok oludu gorulebilir."
olmaliydi
Bağlantı »
Konu: Yukaridaki isimsiz yazi
bana aittir.
Gene ayni sey.. :-)
http://muzminanonim.blogspot.com/
Bağlantı »
Konu: Hay bin Kunduz..
Baska saydiklarinizi bilmem, ama, Daniel Defoe'ya nasil ilham olmus olabilecegini simdi cidden merak ettim.
Benim bildigim Daniel Defoe'dan bahsediyorsaniz (Robinson Crusoe'nin yazari), bu adamin herhangi bir filozofla baglantisi, Colasan'in Chomsky ile baglantisi kadardir. Benzerlikler burada bitmez; devrinin istihbarat orgutunde bir elemandir, icerigi bes para etmeyen politik bildiriler yazar, barlarda (publarda) ayyaslara siirler okur.. Boyle bir insandir.
Robinson Crusoe da William Selkirk isimli gercek bir kisinin basindan gecenlerin zenginlestirilmis halidir.
Buyrun size, Daniel Defoe'dan bir cumle (The True-Born Englishman, 1701) [Wikipedia'dan]
"Allah her ibadethanesine Seytan da bir mescit yapar. Dikkatle bakildiginda bu mescidin cemaatinin daha cok oludu gorulebilir."
İbn-i Tufeyl'i filan, tahmin ettiginiz uzere, pek bilemem, ama, Daniel Defoe konusunda bir tufeye gelmislik var gibi.. :-)
Hay bin Kunduz :-)
Bağlantı »
Konu: Öztürk Bey,
Hayy bin yakzan'ı duymuş ama okumamıştım.Açıkçası birazda korkutuyor beni.Felsefi üslupu ve derin kavrayış gerektiren konusu bize ağır gelir.Ama sizin anlatacağını özetin devamını da sabırsızlıkla bekliyorum..
saygılar.
Bağlantı »